Kentsel dönüşüm sözlüğü

Acele kamulaştırma (6306)

Diğer adları: 6306 kamulaştırması

Bina yıkıldıktan sonra maliklere yapılan bildirimden itibaren otuz gün içinde salt çoğunlukla anlaşma sağlanamazsa, Başkanlık, TOKİ ya da İdarenin arsayı hızlı usulle kamulaştırabilmesidir.

Ada

Diğer adları: imar adası, kadastro adası, yapı adası

Çevresi yol ya da sınırla ayrılmış, içinde birden çok parsel bulunan arazi bloğudur. Kadastro adası kadastro yapıldığında var olan adadır; imar adası ise imar planına göre oluşan adadır.

Ana gayrimenkul

Diğer adları: anagayrimenkul, ana taşınmaz

Kat mülkiyetine konu olan taşınmazın bütünüdür; arsa, bina, bütün bölümler ve ortak yerler birlikte. Yalnız ana yapı kısmına 'anayapı' denir.

Anlaşma sağlanamayan payların satışı

Diğer adları: Açık artırmayla pay satışı, Hisse satışı, 6306 satışı

Salt çoğunluk kararına katılmayan malikin arsa payının, rayiç değerden aşağı olmamak üzere açık artırmayla satılmasıdır. İlk satışa yalnız anlaşan paydaşlar katılır; sonraki satışlara kararı kabul eden üçüncü kişiler de girebilir.

Aplikasyon krokisi

Diğer adları: aplikasyon, yer gösterme krokisi

Parsel köşelerinin arazide nereye denk geldiğini, kenar ölçüleri ve koordinatlarıyla gösteren kadastro belgesidir. Kısaca kâğıttaki sınırın sahaya işaretlenmesidir.

Arabuluculuk (dava şartı)

Diğer adları: zorunlu arabuluculuk

Bazı davaları açmadan önce tarafsız bir arabulucuyla uzlaşma görüşmesi yapma zorunluluğu. Kat mülkiyeti, ortaklığın giderilmesi, kira ve komşuluk uyuşmazlıkları bu kapsamdadır.

Arsa payı

Diğer adları: arsa hissesi

Binanın oturduğu arsada her daireye ya da dükkâna bağlanan ortak mülkiyet payıdır. Bölümün konumu ve büyüklüğünden çıkan değeriyle orantılı olarak tapuda yazılır.

Arsa payı düzeltme davası

Diğer adları: arsa paylarının yeniden düzenlenmesi davası

Arsa payları dairelerin konum ve büyüklüğüne göre değerleriyle orantılı dağıtılmamışsa, kat malikinin payların yeniden düzenlenmesi için açtığı dava.

Asansör zorunluluğu

Diğer adları: Asansör, Asansör yeri

Tek bağımsız bölümlü konutlar dışında; bağımsız bölüm, ortak alan (teknik hacimler hariç) veya eklenti bulunan bodrum dahil kat adedi 3 olan binalarda asansör yeri bırakılması, 4 ve daha fazla olanlarda asansör yapılması zorunludur.

Asbest söküm

Diğer adları: Asbest envanteri, Asbest sökümü

Yıkımdan önce binada asbestli malzeme olup olmadığının, varsa türünün, miktarının ve yerinin belirlenmesi; bu malzemelerin yetkili kişilerce ayrı sökülüp kurallara göre bertaraf edilmesi.

Asliye hukuk mahkemesi

Diğer adları: asliye hukuk

Kanunda başka mahkeme gösterilmemiş tüm özel hukuk davalarına bakan genel görevli mahkeme. Tapu iptal-tescil ve müteahhitle sözleşme uyuşmazlıklarının çoğu burada görülür.

Asma kat

Diğer adları: Asmakat

Zemin katta, ait olduğu bağımsız bölümü tamamlayan ve ona içeriden bağlanan kattır. İç yüksekliği 2,40 m'den az olamaz; yola bakan cephelere merdiveni dahil 3,00 m'den fazla yaklaşamaz. Zemin katı ticari kullanılmayan konut alanlarında yapılmaz.

Avan proje

Diğer adları: Ön proje, Eskiz proje (yaygın)

Uygulama projelerinden önce hazırlanan ön mimari projedir. Vaziyet planı, kat planları, kesit-görünüşler ile taban alanı, emsal ve inşaat alanı hesaplarını içerir.

Ayıp

Diğer adları: Kusur, Ayıplı ifa

Teslim edilen yapının sözleşmeye, projeye ya da fen kurallarına uymayan kusurudur. Malik ücretsiz onarım ya da bedelden indirim isteyebilir; binayı sökmek aşırı zarar doğuracaksa dönme yolu kapalıdır.

Ayıp ihbarı

Diğer adları: Ayıp bildirimi

Malikin teslimden sonra yapıyı inceleyip bulduğu kusurları uygun süre içinde müteahhide bildirmesi. Bildirim yapılmazsa yapı kabul edilmiş sayılır ve müteahhit, kasten gizlediği ayıplar dışında sorumluluktan kurtulur.

Ayrık / bitişik / blok nizam

Diğer adları: yapı nizamı, nizam

Binanın komşu binalara göre nasıl yerleşeceğidir. Ayrık nizamda hiçbir yandan bitişmez, bitişik nizamda komşuya bitişir; blok nizamda ölçüleri belli kitle bir ya da birden çok parsele oturur.

Bağımsız bölüm

Diğer adları: daire, dükkân, bağımsız birim

Binanın tek başına kullanılabilen ve ayrı mülkiyete konu olan bölümüdür; daire, dükkân, ofis gibi. Her birine bir arsa payı bağlanır.

Bağımsız bölüm brüt alanı

Diğer adları: Brüt alan, Daire brüt alanı

Dairenin dış duvarlarının çevrelediği alandır; komşu daireyle ortak duvarlarda duvarın ortası sınır sayılır. Şaft, ışıklık, hava bacası ve galeri boşlukları dahil edilmez, eklentiler ayrıca gösterilir.

Bağımsız bölüm genel brüt alanı

Diğer adları: Genel brüt, Ortak alan paylı brüt

Dairenin brüt alanına eklentilerinin alanı (toplam brüt) ve merdiven, giriş holü gibi ortak alanlardan düşen payın eklenmesiyle bulunan alandır. Dairenin alan rakamları içinde en büyüğüdür.

Bağımsız bölüm net alanı

Diğer adları: Net alan, Kullanım alanı, Halı alanı

Dairenin içinde duvarlar arasında kalan temiz kullanım alanıdır. Duvar, kolon, bacalar, balkon, teras, eklenti ve ortak alanlar bu alana girmez.

Bağımsız bölüm toplam brüt alanı

Diğer adları: Toplam brüt alan, Eklentili brüt alan

Bağımsız bölüm brüt alanına, o bölüme ait eklenti veya eklentilerin brüt alanı eklenerek bulunan alandır. Eklenti brüt alanı da bağımsız bölüm brüt alanının esaslarıyla hesaplanır.

Bahçe mesafesi (çekme mesafesi)

Diğer adları: çekme mesafesi, ön bahçe, yan bahçe, arka bahçe

Binanın yol ve komşu parsel sınırından ne kadar geri çekileceğidir. Planda aksi yoksa ön bahçe en az 5 m, yan ve arka bahçe en az 3 m'dir.

Bakanlığa (Başkanlığa) satış

Diğer adları: Bakanlığa satış, Devlete satış, İdareye satış

Riskli alan ve rezerv alanda açık artırmada paydaşlara satılamayan payın rayiç bedelle Başkanlık, İdare veya TOKİ tarafından satın alınmasıdır. Tek riskli binada devlet satın almaz; satış tekrarlanır.

Balkon / açık çıkma

Diğer adları: Açık çıkma, Balkon

Odaya veya mutfağa bağlı, en az bir yüzü açık, cepheden taşan ya da içeride kalan alandır. Açık çıkma şartını taşıyan, daire net alanının %20'sine kadarki balkon emsale sayılmaz; net alana girmez.

Basit tamir ve tadil

Diğer adları: Basit onarım, Ruhsat gerektirmeyen tadilat

Taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen tamir ve tadillerdir: sıva, boya, doğrama, döşeme ve tavan kaplaması, elektrik ve sıhhi tesisat tamiri, çatı onarımı gibi. Ruhsata tabi değildir.

Belediye harç ve ücret muafiyeti (1,5 kat)

Diğer adları: Ruhsat harcı muafiyeti, Bir buçuk kat muafiyeti

Riskli yapının yerine yapılan yeni binada, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni alan için belediye harç ve ücret almaz. Yapının konut ya da işyeri olması muafiyeti etkilemez.

Bilirkişi

Diğer adları: bilirkişi incelemesi

Mahkemenin, hukuk dışında teknik bilgi gereken konularda (yapı değeri, arsa payı, inşaat kusuru gibi) görüşüne başvurduğu uzman kişi.

Bina cephe hattı

Diğer adları: Cephe hattı

Binanın ön ve arka cephelerinde toprağa değen dış çizgisinin parsel sınırına en yakın noktasından, parselin ön ve arka cephelerine paralel çizilen hattır.

Bina derinliği

Binanın ön cephe hattı ile arka cephe hattının en uzak noktası arasındaki, ön cephe hattına dik olarak ölçülen uzaklıktır.

Bina yüksekliği (Hmax)

Diğer adları: Hmax, yençok, saçak yüksekliği

Binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine (son kat tavan döşemesinin üstü) kadar olan, planda izin verilen en fazla yüksekliktir. Planda 'Hmax=15.50' gibi yazılır.

Bodrum kat

Diğer adları: Bodrum

Zemin katın altındaki katlardır. Tamamen toprak altındaki otopark, sığınak ve sınırlı depo eklentisi gibi alanlar emsal dışı kalabilir; oturulan bodrum daire ise emsale sayılır.

Cezai şart

Diğer adları: Ceza koşulu

Sözleşmeye uyulmazsa ödenecek tutarın önceden yazılmasıdır; zararın ispatı gerekmez. Hakim aşırı bulduğu cezayı kendiliğinden indirir.

Cins tashihi (cins değişikliği)

Diğer adları: nitelik değişikliği, cins değişikliği

Tapuda taşınmazın niteliğinin (arsa, bina, kargir ev gibi) gerçek duruma göre düzeltilmesidir. Bina bitince ya da yıkılınca yapılır.

Çap

Diğer adları: kadastro çapı, tapu çapı

Tapu ve kadastro kayıtlarından çıkarılan, parselin sınırlarını, köşe noktalarını, yüzölçümünü ve komşu parselleri gösteren çizimdir. Ne kadar inşaat yapılabileceğini göstermez.

Çatı arası

Diğer adları: Çatı piyesi, Dubleks çatı

Son kat tavanı ile çatı örtüsü arasındaki boşluktur. Buraya ayrı daire yapılamaz; yalnız tesisat odası, su deposu ya da son kat dairesine içeriden bağlı oda (çatı piyesi) yapılabilir.

Çok katlı bağımsız bölüm (dubleks)

Diğer adları: Dubleks daire, Tripleks daire

Binada birden fazla kat içinde, birbirine doğrudan bağlı olarak çözülen konut veya başka kullanımlı bağımsız bölümdür. Brüt ve net alanı, katlardaki alanları birlikte değerlendirilerek bulunur.

Damga vergisi istisnası

Diğer adları: Damga vergisi muafiyeti

6306'ya göre yapılan dönüşüm işlemlerinde düzenlenen kâğıtlardan damga vergisi alınmaz. Kamu kurumlarının dönüşüm için yaptığı mal ve hizmet alımlarına ait kâğıtlar da bu istisnaya girer.

Değerleme raporu

Diğer adları: Gayrimenkul değerleme raporu, Ekspertiz raporu

Bir taşınmazın değerini uzman kişi ya da kurulun belirli kurallara göre hesapladığı yazılı rapordur. 6306 uygulamasında değer, Kamulaştırma Kanunu esaslarına ya da SPK değerleme standartlarına göre bulunur.

Delil tespiti

Diğer adları: delillerin tespiti

Dava açılmadan ya da dava sürerken, kaybolabilecek bir durumun keşif, bilirkişi veya tanıkla mahkeme kanalıyla kayda geçirilmesi.

Deprem derzi (bitişik nizamda)

Diğer adları: Derz boşluğu, Deprem derz boşluğu

Bitişik nizamda komşuya bitişik yapılacak binalar arasında, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinin gerektirdiği deprem derz boşluğu kadar mesafenin parsel sınırından itibaren bırakılmasıdır. Boşluğun dışa bakan cepheleri, binaların salınımını engellemeyen hafif malzemeyle kapatılır.

Deprem yalıtım katı

Diğer adları: Sismik izolasyon katı, İzolatör katı

Deprem yalıtımı için yalıtım birimlerinin (izolatörlerin) yerleştirildiği ara yüzden oluşan kattır. Zorunlu otopark dışında hiçbir kullanıma konu edilmeyen ve iç yüksekliği hiçbir noktada 2,40 m'yi aşmayan yalıtım katı emsal dışı sayılır.

Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı

Diğer adları: Özel hesap, DPÖH

Kira yardımı, faiz desteği, kredi ve hibe gibi dönüşüm desteklerinin ödendiği, Kentsel Dönüşüm Başkanlığının muhasebe birimi adına açılmış kamu hesabıdır.

Düzenleme ortaklık payı (DOP)

Diğer adları: DOP, ortaklık payı, kesinti

İmar uygulamasında yol, park, okul gibi kamu alanları için her parselden oransal olarak düşülen arazi payıdır. Toplam kesinti düzenlemeden önceki alanın %45'ini geçemez.

Düzenleme şeklinde sözleşme (noter)

Diğer adları: Noterde düzenleme, Resmi şekilde sözleşme

Metnin noter tarafından hazırlanıp taraflara okunarak imzalatıldığı resmi şekil. Tapuda işlem gerektiren kat karşılığı sözleşme bu şekilde yapılmazsa geçersiz sayılır.

Eklenti

Diğer adları: Daireye bağlı depo

Bağımsız bölümün dışında olup doğrudan o bölüme ayrılmış yerdir; bodrumdaki depo ya da kömürlük gibi. Tapuda ve projede bağlı olduğu bölümle birlikte gösterilir.

Eksik katlı bina

Diğer adları: Eksik katlı ruhsat

Planla veya yönetmelikle belirlenen kat adedinden daha az katlı yapılan binadır. Tam kat adedine göre bahçe mesafesi bırakılması, idarenin uygun görmesi ve şartlar sağlanmadan ilave kat yapılamayacağının tebliğ edilmesiyle yapılabilir.

Elbirliği mülkiyeti

Diğer adları: iştirak halinde mülkiyet, miras ortaklığı

Ortakların belirli payı olmadan, malın tamamına birlikte sahip olmasıdır; en sık mirasta görülür. Aksi kararlaştırılmadıkça yönetim ve satış için bütün ortakların oybirliği gerekir.

Emlak vergisi muafiyeti

Diğer adları: Emlak vergisi istisnası

Kentsel dönüşüme giren binalar için kanunda ayrı bir emlak vergisi muafiyeti yoktur. Bina yıkılınca bina vergisi sonraki taksitten itibaren biter, yeni bina bitene kadar arsa vergisi ödenir.

Emsal artışı

Diğer adları: 6306 teşviki, ek emsal, dönüşüm bonusu

Yeni binada plandaki emsalden fazla inşaat alanı verilmesidir. 6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğinde ülke geneli otomatik bir emsal artışı yoktur; artış ancak imar planı kararıyla gelir.

Emsal dışı alan

Diğer adları: Emsal harici alan, Emsal harici alanlar, Emsal dışı alanlar, Emsale dahil olmayan alan

Binada yapılan ama inşaat hakkı hesabına sayılmayan alanlardır; sığınak, otopark, merdiven evi, sınırlı balkon ve tesisat odaları gibi. Toplamı kural olarak emsale esas alanın %30'unu aşamaz.

Emsale esas alan

Diğer adları: Katlar alanı, Emsal alanı, Emsale dahil alan

İmar planının verdiği inşaat hakkı hesabına sayılan alandır. Bodrum, asma kat, çatı piyesi ve çıkmalar dahil kullanılabilen bütün katlar toplanır, emsal dışı alanlar düşülür.

Enerji kimlik belgesi

Diğer adları: EKB

Binanın enerji ihtiyacını, enerji tüketim sınıfını, yalıtım özelliklerini ve ısıtma-soğutma sistemlerinin verimini gösteren belge.

Erişilebilirlik (engelli erişimi)

Diğer adları: Engelli erişimi, Engelli rampası

Binanın ve girişinin engelliler ve yaşlılar dahil herkesçe kullanılabilir olmasıdır. Sahanlık, merdiven, asansör, kapı, koridor ve rampa ölçüleri yönetmelik ölçülerinden az olmamak üzere erişilebilirlik standartlarına uygun yapılır; bina ve girişlerinde TS 9111'e uyulur.

Esaslı tadilat

Diğer adları: Ruhsata tabi tadilat

Taşıyıcı sistemi, inşaat, emsal ya da taban alanını, bağımsız bölüm sayısını, alanını veya kullanım amacını değiştiren işlerdir ve ruhsat gerektirir. Boya, sıva, doğrama değişimi gibi basit tamir ruhsat istemez.

Eşdeğer malzeme

Diğer adları: Muadil malzeme

Şartnamede yazılı marka bulunamazsa onun yerine konabilecek, kalite ve fiyatça aynı düzeydeki malzeme. Eşdeğeri kimin onaylayacağı yazılmazsa daha ucuz malzemenin önü açılır.

Faiz desteği

Diğer adları: Kredi faiz desteği

Malikin bankadan çektiği dönüşüm kredisinin faizinin bir kısmını devletin Dönüşüm Projeleri Özel Hesabından ödemesidir. Başvuru, tahliye ya da yıkımdan sonra en geç üç yıl içinde Başkanlıkla anlaşmalı bankaya yapılmalıdır.

Fenni mesul

Diğer adları: Fenni mesuliyet, Teknik sorumlu

Yapının plana, ruhsata, projelere ve standartlara uygun inşa edilmesini kamu adına denetleyen, ilgili uzmanlıktaki mimar ve mühendis.

Fesih ve sözleşmeden dönme

Diğer adları: Sözleşmenin feshi, Dönme

Sözleşmeyi sona erdirmektir: dönmede taraflar verdiklerini geri ister, fesih ileriye etkilidir. Müteahhidin işi zamanında bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa malik teslim gününü beklemeden dönebilir.

Galeri boşluğu

Diğer adları: Galeri

Bağımsız bölüm içinde veya ortak alanlarda, katlar arasında bırakılan boşluktur.

Gecikme tazminatı

Diğer adları: Temerrüt tazminatı

Müteahhit teslimi geciktirdiğinde malikin bu yüzden uğradığı zararın, örneğin ödediği kiranın, giderilmesi. Sözleşmede tutar yazılmamışsa zararın ispatı gerekir.

Gizli ayıp

Diğer adları: Sonradan ortaya çıkan ayıp

Teslimde olağan bir incelemeyle fark edilemeyen, sonradan ortaya çıkan kusur. Gecikmeden bildirilmezse yapı kabul edilmiş sayılır; dava süresi teslimden itibaren beş yıl, müteahhidin ağır kusurunda yirmi yıldır.

Güçlendirme (riskli yapıda)

Diğer adları: Takviye

Riskli binayı yıkmak yerine taşıyıcı sistemini sağlamlaştırmaktır. Yıkım için verilen süre içinde teknik olarak mümkün olduğu tespit ettirilmeli, Kat Mülkiyeti Kanunu m.19'a göre karar alınmalı, proje ve ruhsat çıkarılmalıdır.

Güçlendirme kredisi

Diğer adları: Yapı güçlendirme kredisi

Riskli alan ve rezerv yapı alanı dışında olup teknik olarak güçlendirilebileceği belirlenen yapılar için Dönüşüm Projeleri Özel Hesabından verilebilen kredidir.

Güçlendirme ruhsatı

Diğer adları: Güçlendirme amaçlı yapı ruhsatı

İlk ruhsat tarihindeki mevzuata uygun binada, başka esaslı tadilat yapılmadan yalnız taşıyıcı sistemi güçlendirmek için alınan yapı ruhsatıdır. Başvuru, Kat Mülkiyeti Kanunu m.19'a göre maliklerin beşte dört çoğunluğuyla alınmış güçlendirme kararıyla yapılır.

Gündüz bakımevi alanı

Diğer adları: Kreş alanı, Gündüz bakımevi

Konut parsellerinde yapı inşaat alanı 15.000 m²'den ve bağımsız bölüm sayısı 150'den fazla yapı ya da yapılar projelendirilirken 0-66 aylık çocuklar için ayrılması zorunlu, alanı 200 m²'yi geçmeyen, ortak alan niteliğindeki bakımevi alanıdır.

Hak sahibi

Diğer adları: Hak sahipliği

Dönüşüm sonunda konut, işyeri, bedel ya da yardım almaya hakkı olan kişidir. Öncelikle maliktir; en az bir yıldır oturan kiracı ve sınırlı ayni hak sahipleri de bazı haklardan yararlanabilir.

Harç ve vergi istisnaları (6306 m.7)

Diğer adları: Harç muafiyeti (6306 m.7), Kentsel dönüşüm harç ve vergi istisnası, Harç istisnası

6306 kapsamındaki dönüşüm işlemlerinin noter, tapu ve belediye harç ve ücretlerinden, damga vergisinden ve bazı başka vergi ve ücretlerden muaf tutulması. Belediye harç ve ücreti, mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar olan yeni alan için alınmaz.

Hasılat paylaşımı

Diğer adları: Hasılat paylaşımlı sözleşme

Arsa sahibinin daire yerine, yapılan dairelerin satışından elde edilen paranın belirli bir yüzdesini aldığı model. Malikin geliri satış fiyatına ve satışın zamanına bağlı kalır.

Hava bacası

Diğer adları: Havalandırma bacası

Bina kitlesi içinde kalan banyo, yıkanma yeri, tuvalet gibi yerlerin havalandırılmasını sağlayan boşluktur. Asgari ölçüsü 0,60 x 0,60 m'dir; bu alan baca, kiriş gibi yapı elemanlarıyla daraltılamaz.

Hibe

Diğer adları: Geri ödemesiz destek

Devletin geri istemeden verdiği para desteğidir. İstanbul yapım yardımında konut başına en çok 875.000 TL, işyeri başına 437.500 TL hibe verilir; para inşaat ilerledikçe üç eşit parça hâlinde müteahhidin hesabına ödenir.

Hisse / pay

Diğer adları: pay oranı, hisse oranı

Bir taşınmazın tamamına birden çok kişi sahipken, her birinin sahip olduğu oranın tapudaki gösterimidir (ör. 1/4). Başka türlü yazılmadıkça paylar eşit sayılır.

Işıklık

Diğer adları: Aydınlık

Binanın ana merdiven evini, kat sahanlığını veya cephesi olmayan piyesleri (iç bölümleri) aydınlatmak için oluşturulan, üzeri şeffaf malzemeyle kapatılan boşluktur. 1-6 katlı binada dar kenarı 1,50 m ve alanı 4,50 m²'den, 7 ve daha çok katlıda 2,00 m ve 9,00 m²'den az olamaz.

İç yükseklik

Diğer adları: Net yükseklik, Tavan yüksekliği

Taban döşeme kaplamasının üstünden tavan kaplamasına kadar olan net mesafedir.

İdare (6306 anlamında)

Diğer adları: Belediye

6306 uygulamasında yetkili yerel kurumdur: belediye sınırında belediye, dışında il özel idaresi, büyükşehirde büyükşehir belediyesi. Bakanlık yetki verirse ilçe belediyesi de İdare sayılır.

İdare mahkemesi

Diğer adları: idari yargı

Devletin, bakanlığın ya da belediyenin işlemlerine karşı açılan davalara bakan mahkeme. Kentsel dönüşümde riskli yapı, yıkım, imar ve plan kararlarına karşı başvurulan yer burasıdır.

İfraz

Diğer adları: parsel bölme, ayırma

Bir parselin bölünerek iki ya da daha fazla parsele ayrılmasıdır. İmar planı olan yerde ancak parselasyon planı tescil edilmişse ve plana uygunsa yapılabilir.

İfraz hattı

Parselleri birbirinden ayırmak ve arazi ve arsa düzenlemesine esas olmak üzere, parselin nereden bölüneceğini gösteren, planla belirlenmiş hattır.

İhtarname

Diğer adları: noter ihtarnamesi

Karşı tarafa bir borcu yerine getirmesini ya da bir hakkı kullanacağınızı resmî olarak bildiren yazı. Genelde noter aracılığıyla gönderilir, böylece tarih ve içerik kanıtlanır.

İlgili idare (ruhsat veren idare)

Diğer adları: Ruhsat veren idare

Yapı ruhsatı vermeye yetkili idaredir. İmar durum belgesi, yol ve kanal kotu tutanakları, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni bu idareden alınır.

İmar durum belgesi

Diğer adları: imar durumu, imar çapı

Parselinize uygulanacak kullanım kararlarını ve yapılaşma koşullarını (emsal, kat, çekme mesafesi gibi) yazan, ilgili idarenin verdiği belgedir. Yapının yapılacağı imar parselini sınır ve boyutlarıyla gösterir.

İmar hakkı aktarımı

Diğer adları: emsal aktarımı, TDR

Parselin park, yol gibi kamu alanında kalması nedeniyle kullanılamayan inşaat hakkının, imar planı kararıyla başka bir parsele taşınmasıdır.

İmar planı

Diğer adları: plan

Bir bölgede hangi arsaya ne yapılabileceğini, yolların, parkların ve okulların nereye geleceğini gösteren resmi plandır. Nazım ve uygulama planı olarak iki kademede yapılır; pafta, plan notları ve rapor birlikte bir bütündür.

İmar uygulaması (18. madde)

Diğer adları: 18. madde uygulaması, arazi ve arsa düzenlemesi, imar uygulaması

Belediyenin, maliklerin onayını aramadan parselleri birleştirip imar planına göre yeniden bölmesi ve hak sahiplerine dağıtmasıdır. Dağıtımda DOP kesilir; müstakil, hisseli ya da kat mülkiyetiyle tescil yapılabilir.

İntifa hakkı

Diğer adları: kullanım ve yararlanma hakkı

Başkasına ait bir taşınmazı tam olarak kullanma ve gelirinden yararlanma hakkıdır; mülkiyet ise malikte kalır. Taşınmazda tapuya tescille kurulur.

İpotek

Diğer adları: taşınmaz rehni

Bir borcun güvencesi olarak taşınmazın tapuda rehnedilmesidir; borç ödenmezse alacaklı taşınmazı sattırabilir. Taşınmazın borçluya ait olması şart değildir.

İptal davası

Diğer adları: idari işlemin iptali davası

Hukuka aykırı bir idari işlemin (örneğin riskli yapı kararı, yıkım ya da imar kararı) ortadan kaldırılması için idare mahkemesinde açılan dava. Davayı, işlemden menfaati zarar gören kişi açabilir.

İş bitirme tutanağı

Yapı denetim kuruluşunun, inşaatın kısmen veya tamamen ruhsata, projeye, standartlara ve mevzuata uygun bittiğini gösterdiği ve belediyenin onayladığı tutanak.

İş programı

Diğer adları: İş takvimi, Termin planı

İnşaatın yıkımdan teslime kadar hangi aşamasının hangi tarihte biteceğini gösteren takvim. Gecikme ve fesih tartışmalarında ölçü bu takvim olur.

İş sağlığı ve güvenliği (sağlık ve güvenlik planı)

Diğer adları: Şantiye iş güvenliği, İSG, Sağlık ve güvenlik planı

İnşaattaki risklerin, alınacak önlemlerin ve bunları kimin ne zaman yapacağının yazıldığı plan. Yapı alanının tamamından sorumlu işveren veya proje sorumlusu hazırlar ya da hazırlatır.

İşyeri teslim tutanağı

Diğer adları: Yer teslim tutanağı

Ruhsat alındıktan sonra inşaatın fiilen başladığını belgelemek için malik, yapı denetim kuruluşu ve müteahhit (ya da şantiye şefi) tarafından imzalanıp belediyeye verilen tutanak.

Kademe hattı

Uygulama imar planında birden fazla kat adedi, bina yüksekliği, yapı yoğunluğu, yapı nizamı veya kullanım kararı düşen bir imar parselinde, farklı kurallı alanların sınırını gösteren plan hattıdır.

Kademelendirme

Diğer adları: Kademe, Kademeli bina

Eğimli yolda veya arazide binanın basamaklı olarak yapılmasıdır. Yolun eğimi yüzünden zemin kat taban kotu, kot alınan noktaya göre en çok 3,50 m yükselebilir; bu noktalarda kademe yapmak zorunludur ve her kademe cephe boyunca en az 4,50 m olur.

KAKS (emsal)

Diğer adları: emsal, katlar alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı, İnşaat hakkı katsayısı

Binada yapılabilecek kat alanları toplamının imar parseli alanına oranıdır. Örneğin emsal 2,00 ve net parsel 500 m² ise emsale sayılan alan 1.000 m²'dir.

Kapalı çıkma

Diğer adları: Cumba, Kapalı balkon (yanlış kullanım)

Cepheden dışarı taşan, kapalı oda uzantısıdır. Emsale esas alana sayılır; yapı yaklaşma sınırından en çok 1,50 m taşabilir. İçinde konut bulunan, zemin hariç 7 ve daha fazla katlı binalarda kapalı çıkma yapılamaz.

Kapıcı dairesi

Belirli büyüklükteki konut binalarında yapılması zorunlu olan kapıcı konutudur. Katı yakıt kullanan binalarda konut sayısı 40'ı, diğer ısıtma sistemlerinde 60'ı aşınca bir kapıcı dairesi gerekir.

Karar çoğunluğu (6306 m.6)

Diğer adları: Salt çoğunluk, Hisseleri oranında salt çoğunluk, 2/3 çoğunluk (eski)

Riskli binanın yeniden yapımı, müteahhit seçimi, parsel birleştirme ve pay satışı gibi kararlar, arsa payı oranında paydaşların salt çoğunluğuyla, yani yarıdan fazlasıyla alınır. 2023'ten önce bu oran üçte ikiydi.

Kat adedi

Diğer adları: kat sayısı, kat adeti

Planda izin verilen kat sayısıdır; binanın kot aldığı noktaya göre hesaplanır. Kat yüksekliği artırılarak hiçbir cephede kat sayısı çoğaltılamaz; bodrum katlar bu sayıya girmez.

Kat irtifakı

Diğer adları: kat irtifaklı tapu

Henüz yapılmamış ya da bitmemiş bir binanın ileride oluşacak bölümleri için arsa üzerinde kurulan haktır. Bina bitip yapı kullanma izni (iskân) alınınca kat mülkiyetine çevrilir.

Kat irtifakına kadar haciz koruması

Diğer adları: Haciz yasağı (6306)

6306 kapsamında müteahhide devredilen paylara, kat irtifakı kurulana kadar müteahhidin başka borçları için haciz konamaz; o işin malzeme ve işçilik borçları hariçtir. İşe başlandıktan sonra altı ayda kat irtifakı kurulmazsa koruma kalkar.

Kat karşılığı inşaat sözleşmesi

Diğer adları: Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, Kat karşılığı sözleşme

Malikin arsadan pay devretmeyi, müteahhidin de karşılığında binayı yapıp malike bağımsız bölüm teslim etmeyi üstlendiği sözleşme. Tapu devri içerdiği için noterde düzenleme şeklinde yapılmazsa geçersizdir.

Kat maliki

Diğer adları: daire sahibi

Kat mülkiyetli bir binada bağımsız bölüm üzerinde mülkiyet hakkı olan kişidir. Kat irtifakında aynı kişiye 'kat irtifak sahibi' denir.

Kat malikleri kurulu

Diğer adları: kat malikleri genel kurulu, apartman genel kurulu

Bütün kat maliklerinin oluşturduğu ve binayı yöneten kuruldur. Malik sayısı ve arsa payı bakımından yarıdan fazlasıyla toplanır, oy çokluğuyla karar verir.

Kat mülkiyeti

Diğer adları: kat mülkiyetli tapu

Tamamlanmış bir binada her bağımsız bölüm (daire, dükkân) üzerinde kurulan ayrı mülkiyettir. Arsa payı ve ortak yerlerle birbirine bağlı özel bir mülkiyettir.

Kat mülkiyetine geçiş

Diğer adları: kat irtifakından kat mülkiyetine çevirme

Bina bitip yapı kullanma izni (iskân) alınınca, kat irtifaklı tapunun kat mülkiyetli tapuya çevrilmesidir. Maliklerden birinin başvurusu bile yeterlidir.

Kat yüksekliği

Diğer adları: Döşemeden döşemeye yükseklik

Bir katın döşeme üstünden bir üst katın döşeme üstüne kadar olan mesafedir. Planda daha fazlası belirlenmemişse konut bölgelerinde zemin ve normal katlarda en çok 3,60 m'dir; bodrum hariç 3 katı geçmeyen binalarda 4,00 m olabilir.

Kazı izni

Yapı ruhsatı başvurusu yapılan parselde, mimari proje onaylandıktan sonra ruhsat beklenmeden kazıya başlanabilmesi için ruhsatı veren idarenin uygun görüşüyle verilen izindir.

KDV oranı (kentsel dönüşüm konutu)

Diğer adları: Yüzde 1 KDV, Dönüşüm konutunda KDV

6306 kapsamındaki dönüşüm projelerinde yapılan konutların net 150 m²'ye kadar olan kısmına yüzde 1 KDV uygulanır. Net alan duvarlar hariç kullanılabilen alandır; 150 m²'yi aşan kısma genel oran olan yüzde 20 uygulanır.

Kentsel dönüşüm

Diğer adları: Dönüştürme, Afet riskine karşı dönüşüm

Afet riski taşıyan bina ya da bölgelerin yıkılıp güvenli ve kurallara uygun yapılarla yeniden yapılmasıdır. 6306 sayılı Kanun bu süreci 'dönüştürme' diye anlatır; 'kentsel dönüşüm' yaygın kullanılan addır.

Kentsel Dönüşüm Başkanlığı

Diğer adları: Başkanlık

7471 sayılı Kanunla 2023'te 6306'ya eklenen ve eski Bakanlık yetkilerinin çoğunu üstlenen kurumdur. Lisans verir, itiraz heyetlerini kurdurur, pay satışlarında rayiç değeri tespit ettirir.

Kentsel dönüşüm kredisi

Diğer adları: Dönüşüm kredisi, Yapım kredisi

Riskli yapının malikine yeni konut ya da işyeri için Dönüşüm Projeleri Özel Hesabından veya bankalardan verilen, geri ödenen borçtur. Bu kredilerde banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) alınmaz.

Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü

Diğer adları: Müdürlük, İl müdürlüğü

İllerde 6306 işlemlerini yürüten birimdir. Riskli yapı raporları buraya gelir; itiraz dilekçesi ve pay satışı başvurusu buraya (yetki devri varsa İdareye) yapılır.

Kırmızı kot

Uygulama imar planında gösterilen yolun, gerekli hesaplar yapıldıktan sonraki kullanıma hazır kotudur. Plana göre kat adedi bu kot esas alınarak belirlenir.

Kısmi yapı kullanma izni

Diğer adları: Kısmi iskân

Binanın tamamı bitmeden, kullanılabilir hale gelmiş bölümleri için verilen yapı kullanma izni.

Kira yardımı (6306)

Diğer adları: Devlet kira yardımı, Kentsel dönüşüm kira yardımı

Anlaşmayla boşaltılan riskli yapının malikine tahliye ya da yıkımdan sonra devletin ödediği aylık kira desteğidir. Riskli alan dışındaki riskli yapılarda 18 ay sürer, tutarını Kentsel Dönüşüm Başkanlığı belirler.

Kira yardımı / kira bedeli (sözleşmede)

Diğer adları: Kira desteği, Müteahhit kirası

İnşaat sürerken müteahhidin malike ev kirası için sözleşmeyle üstlendiği ödeme. Devletin 6306 kapsamında yapabildiği kira yardımından ayrı bir şeydir.

Korkuluk

Binaların dışa açık veya açılan bölümlerinde, merdiven, rampa ve galeri boşluklarında Türk Standartlarına göre yapılan koruma elemanıdır.

Kotlandırma (kot alma)

Diğer adları: Kot alma, ±0.00 kotu, Bina kotu, Kot

Binanın ±0.00 kotunun hangi noktadan alınacağının belirlenmesidir. Planda aksine hüküm yoksa yoldan kotlandırma esastır: kot, parselin kot aldığı yol cephesinde bina köşeleri hizasındaki en yüksek tretuvar seviyesinden verilir.

Köşe başı parsel

Diğer adları: Köşe parsel, Köşebaşı parsel

İki yolun birleştiği köşede bulunan, birden fazla yola cephesi olan parseldir. Yönetmelik bu parsellere kot, bahçe ve ön cephe için ayrı kurallar uygular.

Kuranglez

Diğer adları: Kurangle, Bodrum ışıklığı

Parsel sınırı içinde kalan ve binaya bitişik olan, binanın zemin altındaki bölümlerine doğal ışık ve hava vermek için yapılan ışıklıktır. Genişliği 0,80-1,20 m, derinliği en çok 2,00 m'dir (konut, konaklama ya da yataklı mekân içermeyen tek bağımsız bölümlü umumi binaların bodrumunda 1,50 m genişlik ve 4,00 m derinliğe kadar); hiçbir cephede kesintisiz yapılamaz ve giriş çıkış amacı taşımaz.

Lisanslı kuruluş

Diğer adları: Riskli yapı tespiti lisanslı kuruluş

Riskli yapı tespiti için Kentsel Dönüşüm Başkanlığından lisans almış kuruluştur: üniversite, kamu kurumu, yapı denetim ya da laboratuvar kuruluşu, odaya kayıtlı mühendislik bürosu gibi. Ülke genelinde çalışabilir; en az bir inşaat mühendisi görevlendirmek zorundadır.

Mahal listesi

Diğer adları: Teknik şartname, Malzeme listesi, Teknik şartname eki

Her odada (mahalde) kullanılacak zemin, duvar ve tavan kaplaması, kapı-pencere, musluk, armatür gibi malzemelerin özelliklerini gösteren listedir. Ruhsat projelerinin eki olur; kat karşılığı sözleşmesine de eklenir.

Merdiven evi

Diğer adları: Merdiven, Sahanlık, Ara sahanlık, Kat sahanlığı

Merdivenin ara ve kat sahanlıklarıyla birlikte, bütün olarak merdiven boyunca uzanan hacmidir. Sahanlık, merdiven evi içinde basamaklar dışında kalan düzlüklerdir.

Metrekare cetveli ve paylaşım tablosu

Diğer adları: Alan cetveli, Arsa payı tablosu, Kat irtifakı listesi

Mimari projede her dairenin ve ortak alanların brüt alanını, eklentileri ve toplam inşaat alanını gösteren cetvel ile kat irtifakına esas arsa payı dağılımını gösteren tablodur.

Mimari proje

Diğer adları: Ruhsat projesi (mimari)

Mimarın hazırladığı ana projedir; vaziyet planı, bütün kat planları, kesit ve görünüşler, metrekare cetveli ve kat irtifakına esas paylaşım tablosunu içerir.

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Diğer adları: veraset ilamı, veraset belgesi

Ölen kişinin yasal mirasçılarını ve miras paylarını gösteren belgedir. Sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınır.

Muhtarlık ilanı

Diğer adları: Muhtarlıkta ilan yoluyla tebligat

6306 işlemlerinin (riskli yapı tespiti, tahliye-yıkım, pay satışı) mahalle muhtarlığında on beş gün asılmasıdır. İlanın son günü, işlem tüm hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır.

Müştemilat

Diğer adları: Müştemilat binası

Genellikle binanın bodrumunda veya bahçesinde düzenlenen, ortak kullanıma ayrılan ve bağımsız bölüm olarak tescil edilemeyen mekânlardır; kapıcı dairesi, garaj, odunluk, kömürlük, depo, çamaşırhane gibi.

Müteahhit (yüklenici)

Diğer adları: Yüklenici, Yapı müteahhidi, Müteahhit

Yapım işini yapı sahibine karşı üstlenen, meslek odasına kayıtlı kişi veya şirkettir; işi özenle ve meslek kurallarına uygun yapmak zorundadır. Bakanlıktan uygun sınıfta yetki belgesi almadan müteahhitlik yapamaz.

Müteahhit kaynaklı gecikmede fesih (6306)

Diğer adları: Müteahhit sözleşmesinin feshi (6306), Çoğunlukla fesih, Resen fesih, Yönetmelikle fesih

Müteahhit yüzünden bir yıl içinde işe başlanmaz ya da iş altı aydır yeterli ekiple yürümezse malikler hisse oranında salt çoğunlukla fesih kararı alabilir. Başkanlık 30 gün süre verir; iş başlamazsa sözleşmeler kendiliğinden feshedilmiş sayılır.

Müteahhit payı satış izni

Diğer adları: Kademeli satış izni

6306 uygulamalarında müteahhit kendi payındaki daireleri ancak İdare izniyle, inşaatın ilerlemesine göre satabilir. İzin, tamamlanma oranının on puan altına kadar verilir; daha fazlası için bütün maliklerin onayı gerekir.

Müteahhit yetki belgesi

Diğer adları: Yetki belgesi numarası, Müteahhitlik numarası

Bakanlık kaydında müteahhide verilen numara; uygun sınıfta bu belge olmadan yapım işi üstlenilemez. Numaranın ruhsatta, yapı kullanma izninde ve yapım sözleşmesinde yazılması zorunludur.

Nazım imar planı

Diğer adları: 1/5000 plan, üst ölçek plan

Kentin genel kullanımını gösteren üst kademe imar planıdır; çoğunlukla 1/5000 ölçeklidir. Konut, ticaret, yeşil alan gibi kullanımları, nüfus yoğunluğunu ve ulaşımı belirler; uygulama planı buna uygun yapılır.

Normal kat

Diğer adları: Tip kat

Bodrum, zemin, tesisat katı ve çatı arası dışında kalan kat veya katlardır.

Ortak yerler

Diğer adları: ortak alanlar, Ortak alan, Ortak mahal

Hiçbir daireye ait olmayan, korunma ve ortak kullanım için bütün kat maliklerinin arsa payları oranında ortak olduğu yerlerdir. Temel, taşıyıcı sistem, merdiven, asansör, çatı, sığınak ve kapıcı dairesi bunlardandır.

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu)

Diğer adları: izale-i şuyu, paylaşma davası, Ortaklığın giderilmesi davası

Paylı ya da elbirliği mülkiyetinde ortaklardan birinin mahkemeden ortaklığın sona erdirilmesini istemesidir. Mal aynen bölünür; bölünemezse açık artırmayla satılıp bedel paylaştırılır.

Otopark

Diğer adları: Zorunlu otopark, Kapalı otopark

Bina ihtiyacı için ayrılması zorunlu araç park yeridir. Otopark yeri ayrılmadan yapı ruhsatı, otopark yapılmadan yapı kullanma izni verilmez; otopark alanları emsale sayılmaz.

Önalım (şufa) hakkı

Diğer adları: şufa hakkı, yasal önalım

Paylı mülkiyette bir paydaş payını yabancıya satarsa, diğer paydaşların o payı rayiç bedelle alıcıdan dava yoluyla alabilme hakkıdır. Satışın bildiriminden itibaren 3 ay, her hâlde satıştan itibaren 1 yıl içinde kullanılır.

Parsel

Diğer adları: kadastro parseli, imar parseli

Tapuda kayıtlı, sınırları belli arazi parçasıdır. Kadastro parseli tapudaki ilk hâlidir; imar parseli ise bu parselin imar planı ve yönetmeliğe göre düzenlenmiş şeklidir.

Parsel cephesi

Diğer adları: Parsel ön cephesi

Parselin üzerinde bulunduğu yoldaki cephesidir. Birden fazla yola cepheli parselde planda belirtilmemişse geniş yol üzerindeki kenar ön cephedir; yolların eşit olması halinde ve köşe başı parsellerde dar kenar ön cephe sayılır.

Parsel derinliği

Parselin arka cephe hattı köşe noktalarından ön cephe hattına indirilen dik çizgilerin uzunluklarının ortalamasıdır.

Parselasyon planı

Diğer adları: 18. madde parselasyonu

İmar planına göre adaların parsellere nasıl bölüneceğini ve kime ne düşeceğini gösteren dağıtım planıdır. İmar planı olan yerde önce bu planın yapılması esastır.

Paylaşım oranı

Diğer adları: Malik-müteahhit oranı

Yeni binadaki bağımsız bölümlerin ya da toplam alanın malikler ile müteahhit arasında hangi yüzdeyle bölüşüleceği. Kat ve cephe farkları hesaba katılmazsa eşit oran eşit değer anlamına gelmez.

Paylı (müşterek) mülkiyet

Diğer adları: müşterek mülkiyet, hisseli tapu

Birden çok kişinin, bölünmemiş bir taşınmazın tamamına belli paylarla sahip olmasıdır. Her paydaş kendi payı üzerinde malik gibi hak ve yükümlülük taşır.

Piyes

Bağımsız bölüm içinde iç duvar veya bölme elemanlarıyla çerçevesi belirlenmiş ya da niş oluşturularak meydana getirilmiş, belli bir işlev gören bölümdür; oda, mutfak, banyo gibi.

Plan itirazı (6306)

Diğer adları: imar planına itiraz

Dönüşüm alanı için onaylanan imar ve parselasyon planları il müdürlüğünde 15 gün ilan edilir; itiraz bu süre içinde il müdürlüğüne yapılır. Bakanlık itirazı beş günde değerlendirir.

Plan notu

Diğer adları: plan hükmü, plan notları

İmar planının çizimde gösterilemeyen yazılı kurallarıdır. Otopark, kat yüksekliği ya da özel bölge koşulları gibi hükümler burada yazılır ve planın parçası sayılır.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği

Diğer adları: PAİY, Tip imar yönetmeliği

Uygulama imar planı bulunan alanlarda yapı ve yapılaşmanın, projelendirmenin ve denetimin usul ve esaslarını belirleyen Bakanlık yönetmeliğidir. Emsal, TAKS, bahçe mesafesi, kat yüksekliği, merdiven ve asansör gibi ölçüler burada düzenlenir.

Proje müellifi

Diğer adları: Müellif, Proje sahibi mimar/mühendis

Binanın mimari, statik, tesisat gibi etüt ve projelerini hazırlayan ve imzalayan mimar, mühendis ya da bu işi yapan şirket.

Rayiç değer

Diğer adları: Rayiç bedel, Piyasa değeri

Bir taşınmazın o gün piyasada olağan şartlarda satılabileceği değerdir. Salt çoğunluk kararına katılmayan malikin arsa payı, bu değerden az olmamak üzere açık artırmayla satılır.

Rezerv yapı alanı

Diğer adları: Rezerv alan

6306 uygulamalarında kullanılmak üzere, TOKİ ya da İdarenin talebiyle veya kendiliğinden, Başkanlığın teklifi üzerine Bakanlıkça belirlenen alandır. 2023 değişikliğinden beri Kanun bunu yalnız yeni yerleşim alanıyla sınırlamaz.

Riskli alan

Zemini ya da üzerindeki yapılaşma yüzünden can ve mal kaybı riski taşıyan, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen bölgedir. Dosyayı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı hazırlayıp Cumhurbaşkanına sunar.

Riskli yapı

Diğer adları: Çürük bina (halk dilinde)

Ekonomik ömrünü doldurmuş ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski bilimsel ve teknik verilerle tespit edilmiş yapıdır. Riskli alanın içinde de dışında da olabilir.

Riskli yapı tespiti

Diğer adları: Deprem risk raporu, Riskli yapı raporu

Binanın riskli olup olmadığının, Başkanlıkça lisanslanan kuruluş tarafından Başkanlığın elektronik sistemi üzerinden raporla belirlenmesidir. Masrafı malike aittir; malikler yaptırmazsa Başkanlık ya da İdare yaptırıp masrafı hisse oranında maliklerden alır.

Riskli yapı tespitine itiraz

Diğer adları: Rapora itiraz, Risk raporuna itiraz

Malik ya da kanuni temsilcisinin, muhtarlık ilanının son gününden itibaren on beş gün içinde Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne (yetki devri varsa İdareye) dilekçeyle tespite karşı çıkmasıdır. İtirazı teknik heyet karara bağlar.

Ruhsat süresi ve ruhsat yenileme

Diğer adları: Ruhsat müddeti, Ruhsat süre uzatımı

İnşaata ruhsat tarihinden itibaren 2 yıl içinde başlanmalı ve başlama süresi dahil 5 yılda bitirilmelidir; aksi halde ruhsat hükümsüz olur. Süresinde başvurulursa ruhsat ilk kurallarla 5 yıl uzatılır; bu en çok iki kez yapılır.

Saçak

Diğer adları: Saçak genişliği

Çatının bina cephesinden dışarı taşan kısmıdır. Planda belirlenmemişse en çok 1,00 m olabilir ve parsel sınırını aşamaz; çıkma yapılan cephede çıkmadan itibaren 0,50 m'yi geçemez.

Saçak seviyesi

Diğer adları: Saçak kotu

Binanın son kat tavan döşemesinin üst kotudur.

Seviye tespit tutanağı

Diğer adları: Seviye tespiti

İnşaatın belli bir tarihte fiziksel olarak hangi aşamaya geldiğini kayda geçiren, yapı denetim kuruluşu ile yapı sahibi ve müteahhit (ya da şantiye şefi) tarafından düzenlenen tutanak.

Sığınak

Diğer adları: Bina sığınağı

Savaş ve afet gibi durumlarda bina sakinlerini korumak için, çoğunlukla bodrumda yapılan ortak alandır. Bina için gerekli asgari sığınak alanı emsal hesabına sayılmaz.

Siyah kot

İmar planında gösterilen yolun doğal zemin kotudur.

Son kat

Çatı, çatı terası veya çatı piyesi altında bulunan normal katların en üstteki katıdır.

Sosyal mekânlar

Diğer adları: Sosyal tesis, Sosyal alan

Yapıda kullanıcıların, çalışanların veya müşterilerin, yapının genel kullanımı dışında günlük sosyal ihtiyaçlarını karşıladığı mekânlardır.

Sözleşme şerhi

Diğer adları: Sözleşmenin tapuya şerhi

Kat karşılığı sözleşmeden doğan hakların tapu kaydına not düşülmesi. Şerhten sonra taşınmaz üzerinde hak kazanan kişilere karşı da bu haklar ileri sürülebilir.

Sözleşmenin devri

Diğer adları: Müteahhit değişikliği

Bir tarafın sözleşmedeki tüm hak ve borçlarıyla birlikte yerini başkasına bırakmasıdır; geride kalan tarafın onayı gerekir. Kat karşılığı sözleşmenin devri de noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır.

SPK lisanslı değerleme uzmanı

Diğer adları: Gayrimenkul değerleme uzmanı, Lisanslı eksper

Sermaye Piyasası Kurulundan gayrimenkul değerleme lisansı almış uzmandır. Raporlarını SPK'nın yetkilendirdiği değerleme kuruluşu adına hazırlar.

Statik proje

Diğer adları: Betonarme proje, Taşıyıcı sistem projesi

İnşaat mühendisinin, mimari projeye ve zemin etüdüne uygun olarak binanın taşıyıcı sistemini (temel, kolon, kiriş, perde) hesap ve çizimlerle gösterdiği projedir.

Su deposu

Binada bulundurulması zorunlu su deposudur. 10 bağımsız bölüme kadar konut binalarında en az 3 m³'tür; 10'dan sonraki her bağımsız bölüm için 0,50 m³ artar. Cazibeli akış mümkün değilse hidrofor konulması zorunludur.

Subasman kotu (zemin kat taban kotu)

Diğer adları: Su basman kotu, Zemin kat taban kotu, Subasman

Binanın zemin kat taban döşemesinin üst kotudur. İmar planında aksine hüküm yoksa ±0.00 kotunun altına düşemez, +1.20 kotunun üstüne çıkamaz.

Sulh hukuk mahkemesi

Diğer adları: sulh mahkemesi

Kat mülkiyeti uyuşmazlıklarına, kat malikleri kurulu kararlarının iptaline, kira davalarına ve ortaklığın giderilmesine bakan mahkeme. Davanın parasal değerine bakılmaz.

Şantiye şefi

Diğer adları: Şantiye mühendisi

Müteahhit adına inşaatı şantiyede yöneten ve uygulayan mühendis, mimar, teknik öğretmen veya tekniker. Yapı denetleme defterini şantiyede saklar ve denetimde hazır bulunur.

Şerefiye

Diğer adları: Değer farkı

Bir dairenin katı, cephesi ya da manzarası yüzünden aynı büyüklükteki başka daireden fazla değer taşıması. Dağıtımda bu fark ek ödeme ya da alan düzeltmesiyle denkleştirilir.

Şerh

Diğer adları: tapuya şerh verme

Bir hakkın ya da kısıtlamanın tapu kütüğüne not edilmesidir; kira, satış vaadi, haciz, dava gibi. Şerh edilen hak, sonradan taşınmaz üzerinde hak kazanan herkese karşı ileri sürülebilir.

Tabii zemin

Diğer adları: Doğal zemin

Arazinin kazılmamış veya doldurulmamış halidir.

Tadilat projesi

Diğer adları: Proje tadilatı, Değişiklik projesi

Ruhsatlı binanın onaylı projesinde, imar planına ve yönetmeliğe uygun olarak yapılmak istenen değişiklik veya ilaveleri gösteren uygulama projeleri bütünüdür.

Tahliye

Diğer adları: Boşaltma

Riskli binanın insan ve eşyadan boşaltılmasıdır. İdare maliklere en çok doksan gün süre verir; boşaltılmazsa mülki amir kolluk desteğiyle boşalttırır, masraf hisse oranında maliklerden alınır.

TAKS

Diğer adları: taban alanı katsayısı, taban alanı kat sayısı, Taban alanı

Binanın zemine oturduğu alanın (taban alanı) imar parseli alanına oranıdır. Örneğin 0,40 ise 500 m² parselde bina tabanı en çok 200 m² olabilir.

Tam yargı davası

Diğer adları: idari tazminat davası

İdarenin bir işlemi ya da eylemi yüzünden hakkı doğrudan zarar gören kişinin, bu zararın tazmini için idare mahkemesinde açtığı dava.

Tapu harcı muafiyeti

Diğer adları: Tapu harcı istisnası

6306 kapsamındaki taşınmazın dönüşümden önceki ilk satışı, yeni yapının malike ilk devri ve tescili ile ipotek işlemlerinde tapu harcı ve noter harcı alınmaz.

Tapu iptal ve tescil davası

Diğer adları: tapu sicilinin düzeltilmesi davası

Tapuya hukuka aykırı (yolsuz) yapılmış bir kaydın silinmesi ve gerçek hak sahibi adına yazılması için açılan dava.

Tapu şerhi (riskli yapı belirtmesi)

Diğer adları: Riskli yapı şerhi, Beyanlar hanesine riskli yapı kaydı

Riskli yapının, tespitten sonra en geç on iş günü içinde tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmesidir. Bina yıkılınca kayıt, talep ya da bildirim üzerine silinir; yerine taşınmazın 6306 kapsamında olduğu yazılır.

Tapu tescili

Diğer adları: tescil, tapuya kayıt

Bir taşınmaz hakkının tapu kütüğüne resmen yazılmasıdır. Mülkiyet kural olarak tescille kazanılır; miras, mahkeme kararı gibi hâllerde önce kazanılır ama satış için tescil şarttır.

Taşınma yardımı (tahliye desteği)

Diğer adları: Tahliye desteği, Taşınma desteği

Riskli yapıda oturan ya da işyerini kullanan malik, kiracı veya sınırlı ayni hak (intifa gibi) sahibine bir kez verilen, geri ödenmeyen nakit destektir. İstanbul yapım yardımında bağımsız bölüm başına 125.000 TL'dir.

Teknik heyet

Diğer adları: İtiraz heyeti

Riskli yapı tespitine yapılan itirazları inceleyen yedi kişilik kuruldur: dört üniversite öğretim üyesi ile Bakanlık ya da Başkanlıktan üç mühendis (ikisi inşaat, biri jeoloji veya jeofizik). En az beş üyeyle toplanır, katılanların çoğunluğuyla karar verir.

Temerrüt

Diğer adları: borçlu temerrüdü, gecikme

Vadesi gelmiş borcunu ödemeyen ya da işini yapmayan tarafın hukuken gecikmiş sayılması. Kural olarak ihtarla, kesin bir teslim günü varsa o günün geçmesiyle başlar.

Teminat

Diğer adları: Güvence

Müteahhit işi yarım bırakır ya da borcunu ödemezse malikin zararını karşılamak için önceden alınan güvence. Banka teminat mektubu, ipotek ya da müteahhit payındaki tapuların geç devri bu amaçla kullanılır.

Teminat ipoteği

Müteahhidin borcuna karşılık bir taşınmaz üzerinde tapuda kurulan rehin; borç ödenmezse taşınmaz satılıp alacak karşılanır. Resmi şekilde yapılmadan ve tapuya tescil edilmeden kurulmuş sayılmaz.

Temlik (alacağın devri)

Diğer adları: Alacağın temliki

Bir alacağın, örneğin müteahhidin bir daireye ilişkin hakkının, yazılı olarak başkasına devredilmesi; sözleşme yasaklamadıkça borçlunun onayı aranmaz. Borçlar devredilmez, müteahhit size karşı sorumlu kalır.

Teras çatı

Diğer adları: Çatı terası, Çatı bahçesi

Suyun akması için yeterli eğim verilen, iklime uygun ısı ve su yalıtımı yapılan, çakıl, toprak, çim gibi doğal örtülerle kaplanıp bitkilendirilebilen çatı tipidir. Üzerinde düzenlenen bahçeye çatı bahçesi denir.

Terkin

Diğer adları: tapudan silme

Tapudaki bir kaydın ya da hakkın silinmesidir; ipoteğin kaldırılması gibi. Kural olarak kaydın hak sağladığı kişinin yazılı beyanıyla yapılır.

Teslim

Diğer adları: Daire teslimi, Anahtar teslimi

Müteahhidin tamamlanan bağımsız bölümü malike bırakmasıdır; ayıp inceleme yükü ve ayıp davası süresi bu tarihten başlar. Yapı kullanma izni (iskan) alınmış olmasıyla aynı şey değildir.

Tesviye edilmiş zemin

Diğer adları: Tesviye zemini, Bahçe tesviyesi

Yönetmelikte belirtilen esaslara göre kazılarak veya doldurularak parselin tabii zemininin aldığı son durumdur.

Tevhit

Diğer adları: tevhid, parsel birleştirme

Birden çok parselin tek parsel hâline getirilmesidir. 6306 kapsamındaki riskli yapılarda tevhide, bina yıkılmadan da hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla karar verilebilir.

Tüketici mahkemesi

Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklara bakan mahkeme; örneğin bir şirketten konut satın alan kişinin davası. Önce arabulucuya gitmek kural olarak zorunludur; tapu ve mülkiyetle ilgili davalarda bu zorunluluk yoktur.

Uygulama alanı

6306'nın uygulandığı yerdir: Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen riskli alan, Bakanlıkça belirlenen rezerv yapı alanı ya da riskli yapının bulunduğu alan.

Uygulama imar planı

Diğer adları: 1/1000 plan, uygulama planı

Nazım plana uygun hazırlanan, 1/1000 ölçekli ayrıntılı plandır. Yapı adalarını, yapı nizamını, bina yüksekliğini, TAKS ve emsali, çekme mesafelerini ve yolları tek tek gösterir.

Uygulama projeleri

Diğer adları: Ruhsat eki projeler, Tatbikat projesi

Binanın inşa edilebilmesi için hazırlanan, detay, hesap ve raporlarıyla birlikte mimari, statik, elektrik ve mekanik tesisat projelerinin bütünüdür.

Vaziyet planı

Diğer adları: Yerleşim planı, Site planı

Binanın parselde nereye oturacağını; yola ve komşuya mesafelerini, kotlarını, bahçe düzenini, otopark girişlerini ve kuzey yönünü gösteren 1/500, 1/200 veya 1/100 ölçekli plandır.

Veraset ve intikal vergisi istisnası

Diğer adları: Miras vergisi istisnası

6306 kapsamındaki dönüşüm işlemleri sırasında doğan veraset ve intikal vergisi alınmaz. Bu vergi, miras ya da bağış yoluyla mal el değiştirdiğinde ödenir.

YAMBİS

Diğer adları: Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemi

Bakanlığın müteahhit yetki belgesi kayıtlarını tuttuğu elektronik sistem. Müteahhidin numarası, grubu, unvanı ve belge iptalleri burada herkese açıktır.

Yangın merdiveni

Diğer adları: Kaçış merdiveni

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereğince, normal merdiven dışında yapılması zorunlu olan kaçış merdivenidir.

Yapı denetim hizmet bedeli

Diğer adları: Yapı denetim ücreti, Denetim bedeli

Yapı denetim kuruluşuna ödenen, oranı kanunla belirlenmiş ücret; Bakanlık birim maliyetiyle hesaplanan yaklaşık yapı maliyetinin yüzdesidir. Oran 1.000 m²'ye kadar %1,75, 1.001–50.000 m² arası %1,5, daha büyük yapılarda %1,25'tir.

Yapı denetim kuruluşu

Diğer adları: Yapı denetim firması, Yapı denetim şirketi

Bakanlıktan izin belgesi alan, ortaklarının tamamı mimar ve mühendis olan ve yalnızca yapı denetimi yapan şirket. Projeleri inceler, inşaatın ruhsata, projeye ve standartlara uygun yapılıp yapılmadığını şantiyede denetler.

Yapı inşaat alanı

Diğer adları: Toplam inşaat alanı, İnşaat alanı

Bodrum, asma kat, çatı arası, balkon, teras ve ortak alanlar dahil binanın inşa edilen bütün katlarının alanıdır. Işıklıklar ve avlular hariç tutulur.

Yapı kayıt belgesi

Diğer adları: imar barışı belgesi, YKB

2018 imar barışıyla ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılara verilen kayıt belgesidir. Yapı yeniden yapılana ya da kentsel dönüşüme girene kadar geçerlidir; yenilemede güncel imar mevzuatı uygulanır.

Yapı kullanma izin belgesi (iskân)

Diğer adları: İskân, Yapı kullanma izni, Oturma izni

Binanın ruhsat ve projelerine uygun tamamlandığını gösteren ve kullanılmasına izin veren onaylı belge. Belediye, uygun bulduğu başvuruyu 30 gün içinde sonuçlandırır.

Yapı ruhsatı

Diğer adları: İnşaat ruhsatı, Yapı ruhsatiyesi

Onaylı projelere göre bir parselde bina yapılmasına izin veren, belediyenin (ya da yetkili idarenin) düzenlediği resmi belge. Ruhsatsız inşaata başlanamaz; ruhsatlı binada boya, sıva gibi basit onarımlar dışındaki değişiklikler de yeniden ruhsat ister.

Yapı tatil tutanağı

Diğer adları: İnşaat durdurma tutanağı, Mühürleme

Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılan inşaatta belediyenin yetkili teknik elemanlarının aykırılıkları fotoğraf, kroki ve yazıyla tespit ettiği ve inşaatın durdurulduğunu gösteren belge.

Yapı yaklaşma mesafesi

Diğer adları: yapı yaklaşma sınırı, yapılaşma sınırı

Binanın yola ve komşu parsellere en fazla ne kadar yaklaşabileceğini gösteren mesafedir. Planda gösterilir; planda yoksa yönetmelikteki bahçe mesafeleri uygulanır.

Yapı yüksekliği

Diğer adları: Toplam yapı yüksekliği

Bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dahil, yapının inşa edilen bütün katlarının toplam yüksekliğidir.

Yarısı Bizden

Diğer adları: Yapım için yardım, İstanbul kentsel dönüşüm yapım yardımı

İstanbul'da riskli yapısını yeniden yaptıran maliklere devletin verdiği hibe ve kredi desteğinin yaygın adıdır. Konut başına en çok 875.000 TL hibe ve 875.000 TL kredi, işyeri başına bunların yarısı verilir.

Yatak nişi

Oturma odasının içinde, dar kenarı 2,50 m'den ve alanı 9 m²'den az olmamak üzere ayrılan yatma bölümüdür. Yatak nişi yapılan konutta ayrıca yatak odası yapılmayabilir; böylece ayrı yatak odası olmayan 1+0 (stüdyo) daire planlanabilir.

Yerinde dönüşüm

Diğer adları: Yerinde yenileme

Riskli binanın aynı parselde ya da aynı alanda yeniden yapılması ve malikin yeni yapıdan konut veya işyeri almasıdır. Başka yere taşınma ya da imar hakkı aktarımı bunun dışındadır.

Yetki belgesi grubu

Diğer adları: Müteahhit sınıfı, Belge grubu

Müteahhidin iş deneyimi, mali gücü ve çalışan sayısına göre aldığı harf sınıfı; A en üst, H en alttır. Grup, üstlenebileceği yapının yaklaşık maliyetine sınır koyar.

Yıkım

Diğer adları: Yıktırma

Kesinleşen riskli yapının ortadan kaldırılmasıdır. Önce maliklerin verilen sürede yıktırması beklenir; yıktırmazlarsa İdare ya da Başkanlık yıkar ve masrafı hisse oranında maliklerden alır.

Yıkım ruhsatı

Diğer adları: Yıkım izni

Binanın planlı biçimde, kısmen ya da tamamen yıkılması için belediyenin (6306'da İdarenin) verdiği izindir. Başvuruda binanın boşaltıldığı ve elektrik, su, doğalgaz aboneliklerinin kapatıldığı belgelenir.

Yol cephesi

Binanın yola bakan cephesidir.

Yol kotu tutanağı

Diğer adları: Kot kesit belgesi, Yol kotu belgesi

Yeni inşaat, ilave veya esaslı tadilat için imar durum belgesiyle birlikte ilgili idareden alınan, parselin yol kotunu gösteren belgedir. İdare bu tutanağı (ya da kot kesit belgesini) imar durumu ile birlikte en geç iki iş günü içinde verir.

Yola terk

Diğer adları: terk, yola gidilen alan

Parselin imar planında yol, park gibi kamusal alana denk gelen kısmının kamuya bırakılmasıdır. Terk edilen kısım tapudaki alandan düşer.

Yönetim planı

Diğer adları: bina yönetmeliği

Binanın nasıl yönetileceğini, bölümlerin kullanım amacını ve yönetime ilişkin kuralları düzenleyen belgedir. Bütün kat maliklerini bağlayan sözleşme hükmündedir.

Yüksek yapı

Diğer adları: Çok yüksek yapı

Bina yüksekliği 21,50 m'den veya yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan binadır. Bina yüksekliği 51,50 m'den veya yapı yüksekliği 60,50 m'den fazla olan binalar çok yüksek yapıdır.

Yürütmeyi durdurma

Diğer adları: YD kararı, yürütmenin durdurulması

Dava sürerken idari işlemin geçici olarak uygulanmamasını sağlayan mahkeme kararı. Telafisi güç ya da imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık birlikte varsa verilebilir.

Zemin kat

Diğer adları: Giriş katı

İmar planı veya yönetmelikte öngörülen kat adedine göre en altta yer alan ve su basman kotunun üzerindeki kattır.

Zemin terası

Bağlı olduğu katın seviyesini aşmayan, tabii veya tesviye edilmiş zeminden en çok 1,50 m yükseklikte, bağımsız bölümün parçası ya da binanın ortak alanı olarak kullanılan terastır. Yan ve arka bahçede parsel sınırına 3,00 m'den, ön bahçede (aksine hüküm yoksa) 3,50 m'den fazla yaklaşamaz.

Zemin ve temel etüt kuruluşu

Diğer adları: Zemin etüt şirketi

Bakanlıktan izin belgesi alarak bina yapılacak arsanın zemin ve temel etüdünü yapan, ortaklarından en az biri jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olan şirket.

Zemin ve temel etüt raporu

Diğer adları: Zemin etüdü, Jeolojik-jeoteknik etüt, Zemin etüt raporu

Parseldeki zeminin taşıma gücü, yeraltı suyu, sıvılaşma ve deprem davranışını sondaj ve deneylerle inceleyen rapordur. Her parsel için ayrı hazırlanır; statik proje buna göre yapılır.